وبلاگ حمیدرضا سیدنیا

شاعر و ادیب سبزواری مرحوم سلطان‏مراد گلستانی

سلطان‏مراد گلستانی در اول فروردین ۱۲۷۸ در روستای بجدن خواشد از توابع بخش روداب سبزوار به دنیا آمد. مرحوم میرزاحسن قاضی عالم و حاکم منطقه او را که کودکی تیزهوش و با استعداد بود، به فرزند‏خواندگی خویش برگزید.
همسر مرحوم قاضی، عمه گلستانی بود و چون فرزندی نداشت از این کودک به خوبی نگهداری می‏کرد. مرحوم قاضی که خود فردی تحصیل‏کرده در حوزه‏ی علمیه بود، مقدمات عربی، قرآن و خط را به گلستانی آموخت، سپس گلستانی را که نوجوانی طالب علم بود به مدرسه‏ی علمیه سبزوار فرستاد. وی حدود سه سال در مدرسه حکیم حاج ملا هادی سبزواری نزد اساتیدی همچون عبدالحمید خالصی تحصیل کرد.
بعد از فوت قاضی، گلستانی ازدواج کرد و به قول خودش گرفتار اولاد شد.
درسال ۱۳۰۵ هجری شمسی اداره آمار (ثبت احوال) برای صدور شناسنامه در سبزوار تشکیل شد، از گلستانی برای همکاری دعوت به عمل آورد و ایشان از مهرماه ۱۳۰۸ در صدور شناسنامه در منطقه‏ی کوه میش همکاری خویش را آغاز کرد.
ذوق و استعداد گلستانی در انتخاب نام خانوادگی (فامیل) مناسب و خوب برای روستاییان که اهمیت آن را نمی‏دانستند ، از نکات جالب است. در همان شرایط ، دیگرانی بودند که تمام اهالی یک روستا را به یک فامیل – منتسب به روستا- می‏نامیدند.
استاد گلستانی درسال ۱۳۱۲ در ثبت اسناد سبزوار مشغول به کار شد و فرزند خویش را به مدرسه مرحوم شیخ حسن داورزنی  که از بانیان مدارس جدید در سبزوار بود، سپرد.
گلستانی از جانب مرحوم قاضی، متولی امور دینی روستای بجدن بود، بنابراین به روستا برگشت و بخش عمده‏ای ازحیات ۱۰۴ ساله اش را در همان روستا به آموزش و ارشاد مردم پرداخت. او استاد مسلم تجوید قرآن مجید بود و شاگردانی تربیت کرد که خود، معلم قرآن بودند. تا آنجا که می‏توانست جلسات قرائت و آموزش تجوید را در ماه رمضان برگزار می‏کرد.
استاد گلستانی خط زیبایی داشت و تحصیل‏کردگان مکتب‏خانه‏های قدیم را خط فارسی می‏آموخت.

نمونه‏ای از دست‏خط مرحوم گلستانی

او از آغاز جوانی به سرودن شعر روی آورد. در آغاز به جمع آوری و حفظ کردن اشعار بزرگان ادب فارسی پرداخت و همین آموخته‏ها تا پایان عمر پربرکتش با او بود. حتی پس از صد سالگی نیز به خوبی از محفوظات خویش بهره می گرفت و در گفتگوها به کار می‏برد. مطالعات تاریخی‏اش زیاد بود و در مجالس مذهبی و سوگواری‏ها به هدایت مردم همت می‏گماشت.
تصحیح و تدوین نسخه های تعزیه (شبیه خوانی) و برگزاری تعزیه نیز از اقدامات او بود و عالم و عامی از سخنانش بهره می‏بردند  و روستاییان در زمان‏های مناسب- که فصل کار نبود- برگردش حلقه می زدند و او در زمینه‏های گوناگون برای‏شان سخن می گفت.
از ۲۹ خرداد سال ۱۳۳۰ که همسرش فوت کرد تا پایان عمر در دوم تیرماه ۱۳۸۲ همسر دیگری اختیار نکرد. یعنی ۵۲ سال (نیمی از عمر ۱۰۴ ساله)  را تنها بسر برد.
ازگلستانی ۵ پسر و یک دختر به یادگار مانده که برخی از آنها نیز ذوق و استعداد شعری دارند.
از آثار گلستانی اشعاری که بیشتر به صورت غزل بوده است در طی دهه‏های گذشته در زمان حیات ایشان در نشریات ادبی به چاپ رسیده است.
مجموعه اشعار گلستانی در دو بخش قابل انتشار است: یک بخش اشعار کلاسیک ( شامل غزل، قصیده ، رباعی ، تضمین و…) وبخش دیگر اشعاری به زبان محلی (سبزواری)
اثر دیگری که از گلستانی قابل چاپ است ، مجموعه ای است از توضیحات ایشان بر لغات و اصطلاحات محلی .این لغت‏نامه و یا فرهنگ با تلاش فرزند ایشان ” مرحوم امین گلستانی” فراهم آمده است.
گلستانی در شعر محلی و به زبان مادری، وضع دشوار زندگی مردم روستا را  منعکس کرده است.  این اشعار برای عموم، به ویژه آنها که با واژه‏های محلی آن آشنا هستند ،بسیار جالب توجه است.
گلستانی به غزل عارفانه‏ی حافظ بیش ازانواع دیگر شعر علاقه داشت، با این حال انواع دیگر از شعر را به شیوه‏ی شعرای بزرگ ، سروده است.
شعر گلستانی از نظر محتوایی و مضامین، دینی، اخلاقی، تاریخی، عرفانی،حماسی و انعکاس درد مردم روزگار اوست. با این حال او هیچ‏گاه درصدد شهرت طلبی نبود و داعیه‏ای نداشت. می گفت:

درخراسان سخنور است زیاد/ قسمت دیمه اش به من افتاد

گلستانی در برخی اشعار خویش راجع به سبزوار و مفاخر فرهنگی‏اش سخن گفته است. ایشان علاقه وافری داشت که “تاریخ سربداران” تدوین و تکمیل گردد.
گلستانی در دوم تیرماه ۱۳۸۲ در تهران درگذشت و طبق وصیت ایشان در روستای بجدن به خاک سپرده شد.

قطعه شعری محلی را با صدای مرحوم گلستانی بشنوید

با تشکر فراوان از سرکار خانم زهرا شیرازی – مسوول کانون هنرمندان اداره‏ی فرهنگ و ارشاد اسلامی سبزوار- و جناب آقای دکتر سید ابوالفضل حسینی که این نوشته را در اختیار این وبلاگ قرار دادند